FramtÝ­ Ýslenskrar tungu

16da ■.m. var Dagur Ýslenskrar tungu haldinn vÝ­s vegar um land ß fŠ­ingardegi Jˇnasar HallgrÝmssonar. á┴ ■essum degi hafa Mˇ­urmßlsver­launin veri­ veitt frß 1996 og a­rar vi­ukenningar ■eim til handa sem stu­la­ hafa a­ vexti og vi­gangi elstu lifandi ■jˇ­tungu Evrˇpu.

19da nˇvember var haldin afmŠlishßtÝ­ Hins Ýslenska bˇkmenntafÚlags Ý tilefni 200 ßra afmŠlis fÚlagsins sem stofna­ var Ý Kaupmannah÷fn og var äeinn hinn mesti atbur­ur Ý s÷gu Ýslenzkra mennta, ■vÝ a­ h˙n tßknar gagnger umskipti Ý vi­horfi manna gagnvart Ýslenzkri tungu og bˇkmenntum sÝ­ari alda,ö eins og Ůorkell Jˇhannesson segir Ý S÷gu ═slendinga.

┴ afmŠlishßtÝ­ Hins Ýslenska bˇkmenntafÚlags t÷lu­u Gu­ni Th. Jˇhannesson forseti, Jˇn Sigur­sson forseti BˇkmenntafÚlagsina og Dagur B. Eggertsson borgarstjˇri.á Allir ger­u st÷­u Ýslenskrar tungu og framtÝ­ a­ umrŠ­uefni. Jˇn Sigur­sson rŠddi sÚrstaklega um framtÝ­ tungunnar Ý stafrŠnum heimi og sag­i, a­ ■egar BˇkmenntafÚlagi­ var stofna­ hef­i Ýslensk tunga veri­ Ý hŠttu og ■ß ľ eins og n˙ ľ hef­u margir haft ßhyggjur af st÷­u og framtÝ­ tungunnar. Stofnendum fÚlagsins hef­i veri­ ljˇst a­ sÚrsta­a Ýslenskrar menningar ľ sjßlf lÝftaugin Ý s÷gu ■jˇ­arinnar ľ vŠri fˇlgin Ý ˇslitnu samhengi tungu og bˇkmennta frß upphafi og yfir ■essu samhengi ■yrfti a­ vaka. Yfir streymdi Ý vaxandi mŠli margvÝslegt efni ß erlendum tungum Ý řmsum myndum. GŠfa ═slendinga hef­i veri­ a­ var­veita forna skßldskaparhef­ og mßli­ vŠri dřrmŠtasti ■ßttur Ýslenskrar menningar og um lei­ einn ßhrifarÝkasti hvati ■eirrar endurreisnar ß nÝtjßndu og tuttugustu ÷ld sem a­ lokum leiddi til sjßlfstŠ­is. äTungumßlinu megum vi­ ekki třna ľ ■vÝ a­ ■ß třnum vi­ okkur sjßlfumö, sag­i forseti Hins Ýslenska bˇkmenntafÚlags, og hÚlt ßfram:

N˙ er Ý vŠndum a­ vi­mˇt hvers konar vÚla og tŠkja sem beita ■arf daglega ver­i ■annig ˙r gar­i gert, a­ ■a­ taki vi­ fyrirmŠlum ß mŠltu mßli. Eigi Ýslenskt mßl a­ ver­a gjaldgengt Ý ■eim samskiptum ■arf a­ koma upp Ýslenskum mßltŠknigrunni til a­ tengja tala­ mßl vi­ t÷lvur. VÝsir a­ slÝkum grunni er til hjß upplřsingatŠknifyrirtŠkinu Google vegna ■ess a­ Ýslenskir starfsmenn hafa sÚ­ til ■ess a­ Ýslenskan er eina fßmennistungumßli­ sem komi­ hefur veri­ fyrir Ý mßltŠknigrunni ■ar ß bŠ. ... ┴Štla­ hefur veri­ a­ ■a­ kosti ß annan miljar­ krˇna a­ smÝ­a nothŠfan mßltŠknigrunn fyrir Ýslensku. TÝminn er naumur og nŠstu ■rj˙ til fj÷gur ßr geta rß­i­ ˙rslitum um framtÝ­ Ýslenskunnar ß ■essum vettvangi. Til ■ess a­ koma ■essu Ý kring ■arf samstillt ßtak hins opinbera og atvinnulÝfs og allra ■eirra sem lßta sÚr annt um framtÝ­ tungunnar. BˇkmenntafÚlagi­ hyggst kve­ja til rß­stefnu ß nŠsta ßri sem flesta er lßta sig framtÝ­ Ýslenskunnar var­a til ■ess a­ stilla saman krafta Ý slÝku ßtaki. ═slensk mßlnefnd hefur lagt ásÚrstaka ßherslu ß mikilvŠgi mßltŠkni fyrir framtÝ­ Ýslensku Ý stafrŠnum heimi. ═slendingar ■urfa a­ fjßrfesta myndarlega Ý eigin mˇ­urmßli. FramtÝ­ Ýslenskrar tungu er ekki einkamßl ═slendinga. Hverfi h˙n, hverfur heill menningarheimur. ForvÝgismenn BˇkmenntafÚlagsins ß nÝtjßndu ÷ld sřndu og s÷nnu­u a­ Ýslenska gat dafna­ mitt Ý tŠkni- og samskiptabyltingu ■eirrar aldar. N˙lifandi kynslˇ­ ■arf a­ sřna og sanna a­ Ýslensk tunga geti blˇmstra­ mitt Ý stafrŠnni byltingu ß okkar ÷ld ľ og ■eirri nŠstu.

Undir ■essi or­ Jˇns Sigur­ssonar, forseta Hins Ýslenska bˇkmenntafÚlags, skal teki­. Ůetta er a­kallandi verkefni fyrir Ýslenska menningu og framtÝ­áÝslenskrar tungu.


Fegursta ljˇ­ ß Ýslensku

Stundum getur veri­ gaman a­ spyrja spurninga sem ekkert rÚtt svar er til vi­ ľ jafnvel ekkert svar. á┴ d÷gunum spur­i Úg nokkra vini mÝona, karla og konur, hver vŠri a­ ■eirra dˇmi fegursta vÝsa sem ort hef­i veri­ ß Ýslenska tungu. áEngin frekari skřring var gefin ß ■vÝ, vi­ hva­ ßtt vŠri me­ or­inu fagur. Ekki ■urfti heldur a­ r÷ksty­ja svari­. áEinu gilti hvort um vŠri a­ rŠ­a st÷ku, erindi ˙r litlu ljˇ­i e­a ˙r l÷ngu kvŠ­i.

á

Sv÷r bßrust frß flestum, sem spur­ir voru. áŮar af voru tvŠr vÝsur eftir Skßld-Rˇsu e­a Vatnsenda-Rˇsu, Rˇsu Gu­mundsdˇttur sem fŠddist 1795 Ý H÷rgßrdal og ˇlst ■ar upp, bjˇ allvÝ­a og lÚst 1855, tŠplega sextug a­ aldri. áH˙n ß sÚr afar merka s÷gu, ßtakas÷gu, sem ekki ver­ur rakin hÚr. Ekki er vita­ til hvers e­a hverra h˙n orti ■essar vÝsur, enda ÷nnur saga. áBß­ar ■essar vÝsur bßrust frß konum.

á

١ a­ kali heitur hver,

hylji dali j÷kull ber,

steinar tal' og allt hva­ er,

aldrei skal Úg gleyma ■Úr.

á

Langt er sÝ­an sß Úg hann,

sannlega frÝ­ur var hann,

allt sem prř­a mßtti einn mann

mest af lř­um bar hann.

á

Ůri­ja vÝsan sem birt ver­ur a­ ■essu sinni barst einnig frß konu. áVÝsan er eftir ┴rna B÷­varsson rÝmnaskßld sem fŠddur var Ý Sta­arsveit 1713 og dßinn 1776. áLangafi hans var sÚra Ketill J÷rundarsonar a­ Hvammi Ý Hvammssveit, mˇ­urfa­ir ┴rna Magn˙ssonar prˇfessors og handritasafnara, en mˇ­ir hans Ël÷f ┴rnadattir, systurdˇttir Jˇns biskups VÝdalÝns. á┴rni Magn˙sson og ┴rni B÷­varsson voru ■vÝ skyldir a­ ÷­rum og ■ri­ja, en Jˇn VÝdalÝn ÷mmubrˇ­ir hans. á┴rni B÷­varsson var­ st˙dent frß Hˇlum Ý Hjaltadal 1732 en bjˇ lengst af ß SnŠfellsnesi, kenndur vi­ Akra ß Mřrum. á┴rni var dŠmdur fyrir hˇrdˇmsbrot me­ giftri konu og skildi vi­ konu sÝna. En til seinni konu sinnar, Ingveldar GÝsladˇttur, orti hann ■ri­ju vÝsuna sem barst og hÚr ver­ur birt:

á

Ătt' eg ekki vÝfaval

von ß ■Ýnum fundum,

lei­in eftir Langadal

l÷ng mÚr ■Štti ß stundum.

á

Til Ingunnar, konu sinnar, orti ┴rni st÷ku sem fangar hugann og ß heima Ý ■essu safni:

á

Ů˙ ert ˙t' vi­ eyjar blßr,

eg er sestur a­ Dr÷ngum.

Blˇminn fagur kvenna klßr,

kalla eg l÷ngum

- kalla eg til ■Ýn l÷ngum.

á

En ß degi Ýslenskrar tungu, afmŠli sveitunga mÝns og fÚlaga Jˇnasar HallgrÝmssonar, Štla Úg a­ birta ■a­ ljˇ­ hans, sem hefur hrifi­ mig einna mest og er einna torskildast allra kvŠ­a hans og ljˇ­a, kvŠ­i­ Alsnjˇa, sem hann orti Ý Sˇrey ß Sjßlandi 1844:

á

EilÝfur snjˇr Ý augu mÝn

˙t og su­ur og vestur skÝn,

samur og samur inn og austur,

einstaklingur! vertu n˙ hraustur.

á

Dau­inn er hreinn og hvÝtur er snjˇr,

hjartav÷r­urinn gengur rˇr

og stendur sig ß blŠju brei­ri,

břr ■ar n˙ undir j÷r­ Ý hei­ri.

á

VÝst er ■Úr, mˇ­ir! annt um oss,

aumingja j÷r­ me­ ■ungan kross,

ber sig ■a­ allt Ý ljˇsi lita,

lÝfi­ og dau­ann, kuldaĺ og hita.

á


FramtÝ­ fer­amßla ß ═slandi

Frˇ­legt var a­ lesa vi­tal vi­ Dag Eggertsson arkÝtekt Ý FrÚttatÝmanum 10da ■.m., en Dagur hefur b˙i­ Ý Noregi Ý 30 ßr og rekur arkÝtektastofu Ý Ëslˇ og Bod÷.á Eftir fer­alag um ═sland Ý sumar segir hann a­ vakning sÚ Ý gangi var­andi fer­a■jˇnustu ß landinu en greinilega sÚ veri­ a­ vinna af miklum vanefnum og Ý miklum flřti, bygingum hrˇfla­ upp, sem stundum lÝta ■okkalega ˙t en eru ß kolvitlausum sta­, byrgja fyrir ˙tsřni e­a eru ß sta­ sem myndar ekki nŠgilega gˇ­ar g÷ngulei­ir og eru Ý raun a­ skemma landslagi­. á

Dagur Eggertsson nefnir a­ fyrir teimur ßratugum hafi norska vegager­in hrundi­ af sta­ verkefninu äfer­amannavegirö til a­ skapa a­la­andi umhverfi vi­ vegi landsins og la­a fer­amenn a­ minna fj÷lf÷rnum svŠ­um og ekki sÝst a­ gera fer­alagi­ ßnŠgjulegra og skapa ÷ryggi. áHafist var handa a­ skipuleggja ßningarsta­i, salernisa­st÷­u og gera ˙tsřnissta­i me­ reglulegu millibili og arkÝtektar og landslagsarkÝtektar fengnir til a­ t˙lka sta­hŠtti og laga mannvirki a­ umhverfinu.á Hafi veri­ efnt til samkeppni vÝ­a og ni­urst÷­ur vaki­ athyglu vÝa og fengi­ al■jˇ­leg h÷nnunarver­laun.

Verkefni­ äfer­amannavegirö var ekki upphaflega hugsa­ sem fjßrfesting Ý h÷nnun en vegirnir sÚu n˙ or­nir me­ ■eim vinsŠlustu Ý Noregi og fer­amenn upplifa nßtt˙runa og mannvirkin Ý nßtt˙runni. áUpphaflega hagfi ■etta veri­ hjßvegir yfir fj÷ll og hßlendi­ĺ og dj˙pa dali og fir­i og ß­ur ˇkunnum st÷­um gefi­.á SÝ­an voru fleiri ßningarsta­ir hanna­ir ß fj÷lfarnari st÷­um ■ar sem fˇlk haf­i hŠtt lÝfi sÝnu vi­ a­ taka myndir af klettum og fj÷llum.á ArkÝtektastofa Dags Eggertssonar hefur hanna­ ˙tsřnispall vi­ st÷­uvatn Ý Seljord Ý Nor­ur Noregi en samkvŠmt ■jˇ­s÷gum b˙a Ý vatninu sŠskrÝmsli, eins og ■ekkt er ˙r Ýslenskum ■jo­s÷gum.á Auk ■ess hefur arkÝtektastofa Dags hanna­ br˙ me­ listh˙si yfir eina straumh÷r­ustu ß Ý Noregi ■ar sem njˇta mß veitinga um lei­ og nßtturan er sko­u­.

┴taks er ■÷rf - strax

Vi­tali­ vi­ Dag Eggertsson er afar frˇ­legt og mŠttum vi­ ═sleningar ľ e­a ÷llu heldur ver­um vi­ ═slendingar a­ lŠra af ■essu starfi frŠnda okkar Nor­manna, ef okkur er einhver alvara a­ fß hinga­ til lands erlenda fer­amenn ßfram og halda Ý ■ß miklu fj÷lgun fer­amanna sem or­i­ hefur ľ og ver­ur lyftist÷ng, en ■ß ver­ur nř rÝkisstjˇrn, yfirv÷ld fer­amßla, starfsmenn Ý fer­ai­na­i, sveitarfÚl÷g og landeigendur a­ taka h÷ndum saman og finna fŠrar lei­ir, en hŠtta a­ tala Ý austur og vestur um tittlingaskÝt.


Tˇnlist og stjˇrnmßl

═ gŠrkv÷ldi hlusta­i Úg ß Stockholms Symfoniorkester flytja eftirlŠtistˇnverk mitt -äfullkomnasta tˇnverk s÷gunnarô - sj÷ttu sinfˇnÝu Ludwigs van Beethovens, PastoralsinfˇnÝuna, sveitasinfˇnÝuna, sem samin er 1808 og flumflutt Ý VÝnarborg 22. desember 1808.

Me­an Úg hlusta­i ß ■etta äfullkomnasta tˇnverk s÷gunnarô, fˇr Úg a­ hugsa um ferilinn: snilli tˇnskßldsins, menntun og hŠfileika hljˇ­fŠraleikaranna, fj÷lbreytileika hljˇ­fŠranna, ■essara frßbŠru smÝ­isgripa, elju og ßhuga flytjenda og hrifningu ßheyrenda.

Allt Ý einu fˇr Úg Ý huganum a­ bera saman tˇnlist og stjˇrnmßl heimsins - Ý vÝ­asta skilnigi, sem einkennast af svikum, undirferli, sřndarmennsku - og ß eftir ÷llu rekur au­valdi­ sem hefur ■a­ eitt takmark a­ auka ar­ af kapÝtalinu, eignast peninga, fela og stela, og ■etta hefur leitt til, misrÚttis og yfirgangs og skelfinga sem engin or­ fß lřst - en flestir ■ekkja.

١tt mÚr sÚ vel ljˇst a­ fßtŠkleg or­ eins og ■essi or­ hafi lÝtil ßhrif, ■ß vekja ■au vonandi til umhugsunar um, hva­ ■a­ er sem gerir lÝf okkar ■essávir­i a­ ■vÝ sÚ lifa­. Ůa­ eru ekki peningar ■vÝ sÝ­ur undirferli og svik, heldur vinßtta, kŠrleikur og fegur­ og list.


Ein ■jˇ­ - ein tunga

Lengi hefur veri­ vitna­ til or­a Snorra Hjartarsonar: äLand, ■jˇ­ og tunga, ■renning s÷nn og einö, or­a Jˇnasar um ä┴stkŠra ylhřra mßli­ö og or­a Einars Benediktssonar: ä╔g skildi a­ or­ er ß ═slandi til / um allt sem er hugsa­ ß j÷r­u.ö Ůß er haft eftir Sigur­i Nordal: äŮa­ sem Jˇnas HallgrÝmsson hefur skrifa­ og Konrß­ sam■ykkt, ■a­ kalla Úg Ýslenskuô. Ůessi ummŠli lřsa vi­horfi margra.

┌lfar Bragason skrifar Ý FrÚttabrÚfi Stofnunar Sigur­ar Nordals 2, 2000:

═slendingum er tamt a­ lÝta svo ß a­ ■jˇ­erni ■eirra sÚ fali­ Ý tungumßlinu og ■eim bˇkmenntum sem ß ■vÝ hafa veri­ rita­ar. ═slensk mßlrŠkt hefur ■vÝ oft sn˙ist upp Ý mßlvernd, Ýhaldsemi og ■r÷ngsřni. Ůegar verst gegnir ■ola menn ekki anna­ tungutak en sitt eigi­ og skiptir ■ß litlu hvort ■a­ er betra en annarra. Ůetta vi­horf hefur sÝ­an me­vita­ e­a ˇme­vita­ bitna­ ß ˙tlendingum sem hafa vilja­ lŠra mßli­. Gengi­ er ˙t frß ■vÝ a­ ■eim muni varla e­a aldrei takast a­ nß valdi ß ■vÝ enda sÚ Ýslenskan svo erfitt mßl. A­ vÝsu ver­a menn a­ vi­urkenna a­ dŠmin sřna anna­ en einatt er liti­ ß ■au sem undantekningar. ...

Vi­horf ═slendinga til eigin tungu hefur valdi­ ■vÝ a­ mikla einbeitni hefur ■urft hjß erlendu fˇlki sem hefur vilja­ lŠra mßli­. Erfitt hefur reynst a­ finna kennsluefni vi­ hŠfi og frambo­ ß kennslu hefur veri­ lÝti­. Ůessi vi­horf landsmanna gera lÝka erlendu fˇlki erfitt fyrir a­ setjast a­ ß ═slandi ■vÝ ■a­ hŠttir seint a­ vera utangar­s Ý mßlsamfÚlaginu enda allt of lÝti­ hjßlpa­ til a­ nema mßli­.á

Undanfarnar vikur hefur Ve­urstofa ═slands lßti­ tvo ˙tlendinga - sennilega nřb˙a - lesa ve­urfrÚttir annan veifi­. Framtak Ve­urstofunnar er sannarlega umhugsunarvert: a­ leyfa starfsm÷nnum, sem hafa lagt ß sig ■a­ erfi­i a­ nß t÷kum ß ■essu flˇkna mßli, a­ lesa ve­urfrÚttir. Ef til vill mß lÝta ß ■etta frumlega framtak sem tilraun til a­ sřna nřb˙um vir­ingu og vekja athygli ß mikilvŠgi mßlsins Ý samfÚlaginu - ■essu samfÚlagi ß ═slandi sem er ekki lengur einsleitt og einangra­ heldur hefur fŠrst nŠr hringi­u umheimsins me­ flˇknu tungumßlakerfi sÝnu, ßt÷kum og tortryggni.á

┴ hinum Nor­url÷ndum hefur ■a­ ekki gerst - a­ ■vÝ best er vita­ - a­ nřb˙ar hafi fengi­ a­ koma fram Ý ˙tvarpi e­a sjˇnvarpi me­ ■essum hŠtti. ═ Noregi eru tv÷ rÝkismßl og fj÷lmargar mßllřskur og Ý norska rÝkis˙tvarpinu NRK, bŠ­i ˙tvarpi og sjˇnvarpi, eru ■essar mallřskur virtar. ═ BBC mß heyra margs konar ensku, eins og lesendur vita. En erlendir mßlhafar fß ekki inni vi­ frÚttalestur Ý NRK e­a BBC nÚ annars sta­ar sem vita­ er til.

Framtak Ve­urstofunnar er sannrelega umhugsunarvert og til fyrirmyndar. Ůrßtt fyrir ■a­ ber a­ rŠkta Ýslenska tungu sem ■jˇ­tungu landsmanna hva­an sem ■eir eru upprunnir, enda er ■a­ samdˇma ßlit nřb˙a ß ═slandi - eins og vÝ­ast hvar annars sta­ar - a­ til ■ess a­ geta teki­ ■ßtt Ý lÝfi og starfi samfÚlagsins ver­i ■eir a­ lŠra ■jˇ­tunguna.

VIKUDAGUR 11. ßg˙st 2016á


"Veistu af hvers konar v÷ldum, menn vankast snemma af?öŁŁŁŁŁŁ

Frˇ­legt er a­ lesa ReykjavÝkurbrÚf Morgunbla­sins Ý gŠr. Fyrirs÷gnin er: äVeistu af hvers konar v÷ldum, menn vankast snemma af?ö Fyrirs÷gnin endurˇmar upphafsor­ ■ř­ingar SteingrÝms Thorsteinssonar ß ljˇ­i Heinrichs Heine, Loreley:

Eg veit ekki af hvers konar v÷ldum /ásvo viknandi dapur eg er.

Ef til vill hef­i h÷fundur ReykjavÝkurbrÚfs ßtt a­ nota or­ skßldbrˇ­ur sÝns ˇmengu­, ■vÝ a­ ■au vir­ast lřsa mun betur hug hans og efni brÚfsins.

Fyrsti kafli brÚfsins heitir äŮreytt fyrir tÝmannö. Ůar segir:

VŠntanlega er mest a­ marka ■a­ sem gerist Ý opnum, upplřstum og lř­rŠ­islegum ■jˇ­fÚl÷gum. Varla er nřjabrum lř­rŠ­isins foki­ ˙t Ý ve­ur og vind. Ůetta er glŠnřtt fyrirkomulag. En ■ˇ vir­ist ˇneytanlega ß ■vÝ ■reytueinkenni. Afsta­a stjˇrnmßlamanna Ý lř­rŠ­isl÷ndum er blanda af ßhugaleysi, tortryggni og fullkominni and˙­.á

RÚtt er a­ benda ß or­in: äAfsta­a stjˇrnmßlamanna Ý lř­rŠ­isl÷ndum er blanda af ßhugaleysi, tortryggni og fullkominni and˙­.ö SÝ­ar segir h÷fundur:

Stˇr hluti jar­arb˙a hefur ekki enn fengi­ a­ kynnast lř­rŠ­inu, nema af afspurn. ... MannrÚttindasßttmßlar eru til og manrÚttindadˇmstˇlar, en ■vÝ fer fjarri a­ heimurinn allur l˙ti ■eim. Sumir gera ■a­ meira ß or­i en bor­i, en a­rir alls ekki og komast upp me­ ■a­. En hvernig stendur ß ■vÝ, a­ einmitt ■ar sem lř­rŠ­islegar leikreglur eru Ý hei­ri haf­ar, sÚ ßliti­ ß lei­togunum sem almenningur hefur sjßlfur vali­ svona lÝti­.á

H÷fundur ReykjavÝkurbrÚfsins svarar spurningunni ■annig, a­ almenningi sÚ äl÷ngu or­i­ ljˇst a­ ekkert sÚ a­ markaö or­ lei­toganna.

Lř­rŠ­islegir valdamenn hafa nokkur v÷ld, ■ˇtt misjafnt sÚ eftir l÷ndum. ═ lÚtt - lř­rŠ­isrÝkjum, sem ˇ■arft er a­ nefna, geta v÷ld manna veri­ břsna mikil. Helsta ßstŠ­a ■ess er s˙ a­ jafnvŠgi vantar. Ůa­ skortir ÷fl sem veita valdh÷funum a­hald. Ůar mß nefna ÷fluga stjˇrnarandst÷­u, frjßlsa fj÷lmi­la, gagnsŠja stjˇrnsřslu og ß lokastogi dˇmstˇlana.

Ůetta eru eftirtektarver­ or­ ReykjavÝkurbrÚfs Morgunbla­sins, en ■a­ bla­ hefur ekki talist til frjßlsra fj÷lmi­la. JafnvŠgi Ý stjˇrnmßlum ß ═slandi mß lřsa me­ ■vÝ a­ SjßlfstŠ­isflokkurinn hefur seti­ Ý rÝkisstjˇrn nŠr 55 ßr af 72 ßrum lř­veldistÝmans - e­a nŠr 8 ßr af hverjum 10 ßrum. Hefur enginn flokkur ß Vesturl÷ndum ßtt vi­lÝka fylgi - og v÷ldum a­ fagna og enginn annar flokkur hefur seti­ lengur Ý rÝkisstjˇrn Ý lř­rŠ­islandi. Fylgi SjßlfstŠ­isflokksins Ý al■ingiskosningum hefur lengst af veri­ um 40%, ef undan eru skildar 2009 ■egar flokkurinn fÚkk 23.7% fylgi Ý kj÷lfar Hrunsins sem margir rekja til einkavŠ­ingarstefnu flokksins undir stjˇrn DavÝ­s .

Einu fulltr˙ar fˇlksins Ý kerfinu

┴­ur en h÷fundur ReykjavÝkurbrÚfs Morgunbla­sins vÝkur a­ lokum a­ hinu äˇlř­rŠ­islega sambandi Ý ßlfunniö - Evrˇpusambandinu - segir hann: äEnn sem fyrr eru ■ˇ stjˇrnmßlamenn einu fulltr˙ar fˇlksins Ý kerfinu.ö Ůessi or­ lřsa takm÷rku­um skilningi ß n˙tÝma lř­rŠ­i og gamaldags og ˙reltri afst÷­u. A­ vÝsu er ekki ljˇst vi­ hva­ h÷fundur ß me­ or­inu ästjˇrnmßlamennö, en ■a­ vir­ist merkja fulltr˙ar ß Al■ingi, al■ingismenn og rß­herrar. ═ n˙tÝma lř­rŠ­isrÝki ß almenningur fj÷lmarga fulltr˙a. ═ dag ber a­ nefna forseta ═slands, sem telur mikilsver­asta hlutverk sitt a­ hlusta ß og ■jˇna almenningi, umbo­smann Al■ingis, umbo­smenn barna, sveitarstjˇrnarmenn og kennara, svo nokkur dŠmi sÚu tekin, auk ■ess sem stjˇrnarskrß lř­veldisins og l÷g veita almenningi tryggingu.

Lokaor­ ReykjavÝkurbrÚfs gŠrdagsins skjˇta sÝ­an sk÷kku vi­, a­ enn sem fyrr sÚu stjˇrnmßlamenn einu fulltr˙ar fˇlksins Ý kerfinu. Lokaor­in hljˇ­a ■annig Ý Drottins nafni: äFyrst a­ stjˇrnmßlamenn hafa sjßlfviljugir svipt sig v÷ldum a­ mestu, gerir ■ß nokku­ til ■ˇtt vi­ kjˇsum t.d. PÝrata, sem enginn veit fyrir hva­ standa.ö Ůessi or­ bera svip ■ess sem h÷fundur ReykjavÝkurbrÚfs Morgunbla­sins fordŠmdi Ý upphafi: a­ afsta­a stjˇrnmßlamanna Ý lř­rŠ­isl÷ndum er blanda af ßhugaleysi, tortryggni og fullkominni and˙­.


Nř nafnal÷g

InnanrÝkisrß­uneyti­ hefur kynnt dr÷g a­ frumvarpi til laga um breytingar ß l÷gum um ■jˇ­skrß og almannaskrßningu. Me­ nřjum l÷gum er Štlunin a­ l÷g um mannan÷fn nr. 45/1996 falli ˙r gildi. ═ greinarger­ rß­uneytisins me­ frumvarpinu segir a­ rÚtt sÚ tali­ a­ felldar sÚu ˙r gildi takmarkanir ß nafngj÷f og l÷g­ ßhersla ß, a­ me­ ■vÝ sÚ fullor­num einstaklingum og foreldrum barna gefi­ frelsi til a­ velja n÷fn sÝn og barna sinna. Mannanafnanefnd yr­i l÷g­ ni­ur - enda ˇ■÷rf, eins og segir Ý greinarger­inni.

N÷fn skulu ritu­ me­ bˇkst÷fum Ýslenska stafrˇfsins. Eiginn÷fn skulu vera nafnor­, au­kennd me­ stˇrum upphafsstaf og ßn greinis. SÚ eiginnafn af Ýslenskum uppruna skal ■a­ falla a­ Ýslensku beygingarkerfi, en ■a­ er ekki skilyr­i ef um vi­urkennt erlent nafn er a­ rŠ­a. Uppfylli n÷fn ekki ■essi skilyr­i ■essarar ber Ůjˇ­skrß ═slands a­ hafna skrßningu.

á

Endursko­un laga e­lileg

Ekki er ˇe­lilegt a­ l÷g um mannan÷fn sÚu endursko­u­ vegna breyttra vi­horfa og breyttra a­stŠ­na Ý samfÚlaginu. ═ greinarger­ InnanrÝkisrß­uneytisins segir a­ ß undanf÷rnum ßrum hafi umrŠ­a um mannanafnal÷ggj÷fina veri­ ßberandi Ý samfÚlaginu, me­al annars Ý tengslum vi­ ßkvar­anir Mannanafnanefndar. Hefur ■vÝ sjˇnarmi­i ■vÝ ävaxi­ ßsmeginö, eins og stendur Ý greinarger­inni, a­ rÚttur manna til a­ rß­a sjßlfir n÷fnum sÝnum og barna sinna sÚ rÝkari en hagsmunir samfÚlagsins af ■vÝ a­ takmarka ■ennan rÚtt. I╠ dˇmi HÚra­sdˇms ReykjavÝkur 2013 hafi veri­ byggt ß ■vÝ a­ rÚttur manns til nafns fÚlli undir vernd 71. greinar stjˇrnarskrßrinnar um fri­helgi einkali╠fs. ŮvÝ til stu­nings vÝsa­i hÚra­sdˇmur til dˇmaframkvŠmdar MannrÚttindadˇmstˇls Evrˇpu sem fellt hefur rÚttinn til nafns undir ßkvŠ­i Ý MannrÚttindasßttmßla Evrˇpu, en hu╠n sÚ efnislega samhljˇ­a 71. gr. stjˇrnarskrßrinnar. äAf ■vÝ lei­ir a­ rÚttur til nafns ver­i a­eins takmarka­ur me­ sÚrstakri lagaheimild ef brřna nau­syn ber til vegna rÚttinda annarra annarra, sbr. 3. mgr. 71. gr. stjˇrnarskrßrinnar og 2. mgr. 8. gr. MannrÚttindasßttmßla Evrˇpu,ö eins og segir or­rÚtt Ý greinarger­ InnanrÝkisrß­uneytisins.

á

═slensk nafngiftarhef­

Endursko­un laga er e­lileg vi­ breyttar a­stŠ­ur og rÚttur einstaklinga er afar mikilsver­ur. En til eru fyrirbŠri sem heita hef­, venjur, menning og mßlrŠkt. ŮvÝ ber Ý änřjum l÷gum um ■jˇ­skrß og almannaskrßninguö a­ takmarka rÚtt til nafns me­ sÚrst÷ku ßkvŠ­i til ■ess a­ koma Ý veg fyrir, a­ ■˙sund ßra gamlar nafngiftarvenjur ═slendinga njˇti rÚttarverndar sem eru mikilsver­ur hluti af menningunni. Fela mß Ůjˇ­skrß ═slands a­ gŠta gamallar nafngiftarhef­ar, enda er unnt a­ leita ßlits ┴rnastofnunar e­a ═slensku og menningarsvi­s Hßskˇla ═slands um vafamßl e­a ßgreiningsmßl.

A­ lokum mß benda InnanrÝkisrß­uneytinu ß norsku nafnal÷gin frß 2006, Lov om personnavn, navneloven. L÷gin eru vel skrifu­, sett fram ß einfaldan hßtt og skynsamlega haldi­ ß mßlum. RÚttindi einstaklinga - ekki sÝst barna - eru virt, en um lei­ er teki­ tillit til hef­ar og venju Ý samfÚlaginu.


Ver­ur er verkama­urinn launanna

┴t÷k eru sÝfellt aukast Ý heiminum og ver­a ef til vill ekki umfl˙in vi­ ■ß misskiptingu sem vi­gengst ■egar 5% eiga 95% au­sins og ■eir rÝku ver­a rÝkari og hinir fßtŠku fßtŠkari. Birtingarmynd ■essarar efnahagslegu misskiptingar og ÷rbirg­ar, sem fylgir Ý kj÷lfari­, blasa vi­ hverjum sem vilja sjß alla daga sem gu­ gefur yfir. Ůess vegna ber ÷llu hugsandi, ßbyrgu og viti bornu fˇlki a­ vinna gegn aukinni misskiptingu, gegn auknu ranglŠti og stu­la a­ samfÚlagi sem reist er ß rÚttlŠti, vir­ingu og jafnrÚtti.

═ okkar litla landi eru m÷rgum mislag­ar hendur um ■etta. SÝ­asta dŠmi­ er ˙rskur­ur Kjararß­ sem vaki­ hefur undrun og rei­i ■ar sem notu­ er ägamla gˇ­aö prˇsentureglan sem vir­ist vera rÚttlŠti­ sem Kjararß­ grÝpur til. Fyrir m÷rgum ßrum var reikningskennari fyrir nor­an sem lag­i ■ß spurningu fyrir nemendur sÝna Ý efsta bekk grunnskˇla, hversu margir nemendur vŠru 30% af bekknum. Ůegar Ý sta­ svara­i einn hvatvÝs og kunnßttulÝtill nemandi: ôKennari. Vi­ erum bara 28 Ý bekknum.ö Ătla mŠtti a­ ■essi nemandi a­ nor­an vŠri n˙ forma­ur Kjararß­s.

Fullskipa­ Kjararß­ vir­ist ekki skilja ■a­ sem er a­ gerast Ý Ýslensku ■jˇ­fÚlagi ■ar sem sÝfellt er a­ aukast launamunur ■eirra sem lŠgst hafa launi og t.a.m. hßsettra embŠttismanna - a­ ekki sÚ tala­ um framkvŠmdastjˇra og formenn Ý einkafyrirtŠkjum. Rß­uneytisstjˇrar vinna gott verk og gegna mikilsver­u starfi, en me­ aukinni menntun og aukinni verkaskiptingu innan rß­uneytisins er ßlagi og ßbyrg­ af ■eim lÚtt. S÷mu s÷gu er a­ segja um t.a.m. skˇlameistara. Fyrir 50 ßrum h÷f­u skˇlameistarar engan a­sto­armann. N˙ eru a­sto­armenn skˇlameistara - og rektora vi­ menntaskˇla og framhaldsskˇla margir og verkskipting mikil.

═ l÷gum nr. 47 14. j˙nÝ 2006 er a­ finna starfsreglur sem Al■ingi setti Kjararß­i. Ůar stendur, a­ ävi­ ˙rlausn mßla skal kjararß­ gŠta innbyr­is samrŠmis Ý starfskj÷rum ■eim sem ■a­ ßkve­ur og a­ ■au sÚu ß hverjum tÝma Ý samrŠmi vi­ laun Ý ■jˇ­fÚlaginu hjß ■eim sem sambŠrilegir geta talist me­ tilliti til starfa og ßbyrg­ar ... og ŠtÝ­ taka tillit til almennrar ■rˇunar kjaramßla ß vinnumarka­iö. Ůetta er ekki gert Ý ˙rskur­i Kjararß­s

Me­ ■vÝ a­ nota reglu ■ß, sem Kjararß­ notar - um s÷mu prˇsentt÷lu launahŠkkana allra - endar ■etta me­ ˇsk÷pum eins og allir hugsandi menn sjß. Sem dŠmi mß taka a­ 25% launahŠkkun ß 250 ■˙sund krˇna laun eru 62.500 krˇnur en sama prˇsentuhŠkkun ß einnar milljˇn krˇna laun eru 250.000 krˇnur. SÚ ■essari reglu beitt fimm ßr Ý r÷­, ver­a lŠgri launin or­i­ 610.352 krˇnur, en hŠrri launin - milljˇn krˇna launin - or­in 2.442.188 krˇnur og mismunurinn or­inn 1.831.836 krˇnur Ý sta­ 750.000 krˇna ß­ur. Ůetta gengur ekki. Vonandi setur nřtt Al■ingi, sem margir binda vonir vi­, nřjar starfsreglur fyrir Kjararß­ til a­ tryggja e­lilega launa■rˇun ß vinnumarka­i.


Fyrsta verkefni nřs forseta a­ byggja upp traust

Haft er eftir Ëlafi Ragnari GrÝmssyni, a­ fyrsta verkefni nřs forseta sÚ a­ byggja upp traust. Hvers vegna skyldi ■a­ vera? Spyr sß sem ekki veit!


mbl.is Fyrsta verkefni a­ byggja upp traust
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Stˇrkarlalegt valdaembŠtti, ÷ld jafnrÚttis - ÷ld kvenna

Ůorger­ur Einarsdˇttir, prˇfessor vi­ stjˇrnmßladeild Hßskˇla ═slands, sag­i ß rß­stefnu Ý Hßskˇla ═slands Ý dag, a­ Ý tÝ­ Ëlafs Ragnars GrÝmssonar hef­i embŠtti forseta ═slands or­i­ ästjˇrnkarlalegt valdaembŠttiö. Ůetta eru eftirtektarver­ og lŠrdˇmsrÝk or­.

Ekki er sÝ­ur eftirtektarvert og lŠrdˇmsrÝkt, a­ undanfarin ßr tala konur Ý opinberum embŠttum og ß opinberum embŠttum me­ allt ÷­rum en ästˇrkarlar Ý valdaembŠttumö um ßgreiningsmßl Ý stjˇrnmßlum og vi­skiptum. Sem dŠmi er Lilja D÷gg Alfre­sdˇttir utanrÝkisrß­herra sem talar ■annig, a­ almenningur - vi­ sau­svartur alm˙ginn - skiljum um hva­ er veri­ a­ tala og vi­ hva­ er ßtt - ˇlÝkt fyrrverandi utanrÝkisrß­herra. Anna­ dŠmi er Halla Tˇmasdˇttir forsetaframbjˇ­andi sem talar ■annig, a­ ekki ver­ur um villst, skřr Ý tali sÝnu og skřr Ý sko­unum.

Kaflaskil eru ■vÝ a­ ver­a Ý stjˇrnmßlum ß ═slandi. Ungt og betur mennta­ fˇlk gerir kr÷fu um annars konar umrŠ­u en Ý tÝ­ stjˇrnkarlalegra atvinnustjˇrnmßlamanna eins og stˇrkarlanna Ëlafs Ragnars GrÝmssonar og DavÝ­s Oddssonar Ůa­ eru ■vÝ a­ ver­a kaflaskil Ý stjˇrnmßlum ß ═slandi ß ÷ld skřlausrar kr÷fu um jafnrÚtti ß ÷llum svi­um og fyrir alla - ß ÷ld kvenna sem hafa ali­ upp og kennt kynslˇ­unum Ý ■˙sundir ßra. Konur Ý foruystu.


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband