Ein ■jˇ­ - ein tunga

Lengi hefur veri­ vitna­ til or­a Snorra Hjartarsonar: äLand, ■jˇ­ og tunga, ■renning s÷nn og einö, or­a Jˇnasar um ä┴stkŠra ylhřra mßli­ö og or­a Einars Benediktssonar: ä╔g skildi a­ or­ er ß ═slandi til / um allt sem er hugsa­ ß j÷r­u.ö Ůß er haft eftir Sigur­i Nordal: äŮa­ sem Jˇnas HallgrÝmsson hefur skrifa­ og Konrß­ sam■ykkt, ■a­ kalla Úg Ýslenskuô. Ůessi ummŠli lřsa vi­horfi margra.

┌lfar Bragason skrifar Ý FrÚttabrÚfi Stofnunar Sigur­ar Nordals 2, 2000:

═slendingum er tamt a­ lÝta svo ß a­ ■jˇ­erni ■eirra sÚ fali­ Ý tungumßlinu og ■eim bˇkmenntum sem ß ■vÝ hafa veri­ rita­ar. ═slensk mßlrŠkt hefur ■vÝ oft sn˙ist upp Ý mßlvernd, Ýhaldsemi og ■r÷ngsřni. Ůegar verst gegnir ■ola menn ekki anna­ tungutak en sitt eigi­ og skiptir ■ß litlu hvort ■a­ er betra en annarra. Ůetta vi­horf hefur sÝ­an me­vita­ e­a ˇme­vita­ bitna­ ß ˙tlendingum sem hafa vilja­ lŠra mßli­. Gengi­ er ˙t frß ■vÝ a­ ■eim muni varla e­a aldrei takast a­ nß valdi ß ■vÝ enda sÚ Ýslenskan svo erfitt mßl. A­ vÝsu ver­a menn a­ vi­urkenna a­ dŠmin sřna anna­ en einatt er liti­ ß ■au sem undantekningar. ...

Vi­horf ═slendinga til eigin tungu hefur valdi­ ■vÝ a­ mikla einbeitni hefur ■urft hjß erlendu fˇlki sem hefur vilja­ lŠra mßli­. Erfitt hefur reynst a­ finna kennsluefni vi­ hŠfi og frambo­ ß kennslu hefur veri­ lÝti­. Ůessi vi­horf landsmanna gera lÝka erlendu fˇlki erfitt fyrir a­ setjast a­ ß ═slandi ■vÝ ■a­ hŠttir seint a­ vera utangar­s Ý mßlsamfÚlaginu enda allt of lÝti­ hjßlpa­ til a­ nema mßli­.á

Undanfarnar vikur hefur Ve­urstofa ═slands lßti­ tvo ˙tlendinga - sennilega nřb˙a - lesa ve­urfrÚttir annan veifi­. Framtak Ve­urstofunnar er sannarlega umhugsunarvert: a­ leyfa starfsm÷nnum, sem hafa lagt ß sig ■a­ erfi­i a­ nß t÷kum ß ■essu flˇkna mßli, a­ lesa ve­urfrÚttir. Ef til vill mß lÝta ß ■etta frumlega framtak sem tilraun til a­ sřna nřb˙um vir­ingu og vekja athygli ß mikilvŠgi mßlsins Ý samfÚlaginu - ■essu samfÚlagi ß ═slandi sem er ekki lengur einsleitt og einangra­ heldur hefur fŠrst nŠr hringi­u umheimsins me­ flˇknu tungumßlakerfi sÝnu, ßt÷kum og tortryggni.á

┴ hinum Nor­url÷ndum hefur ■a­ ekki gerst - a­ ■vÝ best er vita­ - a­ nřb˙ar hafi fengi­ a­ koma fram Ý ˙tvarpi e­a sjˇnvarpi me­ ■essum hŠtti. ═ Noregi eru tv÷ rÝkismßl og fj÷lmargar mßllřskur og Ý norska rÝkis˙tvarpinu NRK, bŠ­i ˙tvarpi og sjˇnvarpi, eru ■essar mallřskur virtar. ═ BBC mß heyra margs konar ensku, eins og lesendur vita. En erlendir mßlhafar fß ekki inni vi­ frÚttalestur Ý NRK e­a BBC nÚ annars sta­ar sem vita­ er til.

Framtak Ve­urstofunnar er sannrelega umhugsunarvert og til fyrirmyndar. Ůrßtt fyrir ■a­ ber a­ rŠkta Ýslenska tungu sem ■jˇ­tungu landsmanna hva­an sem ■eir eru upprunnir, enda er ■a­ samdˇma ßlit nřb˙a ß ═slandi - eins og vÝ­ast hvar annars sta­ar - a­ til ■ess a­ geta teki­ ■ßtt Ý lÝfi og starfi samfÚlagsins ver­i ■eir a­ lŠra ■jˇ­tunguna.

VIKUDAGUR 11. ßg˙st 2016á


"Veistu af hvers konar v÷ldum, menn vankast snemma af?öŁŁŁŁŁŁ

Frˇ­legt er a­ lesa ReykjavÝkurbrÚf Morgunbla­sins Ý gŠr. Fyrirs÷gnin er: äVeistu af hvers konar v÷ldum, menn vankast snemma af?ö Fyrirs÷gnin endurˇmar upphafsor­ ■ř­ingar SteingrÝms Thorsteinssonar ß ljˇ­i Heinrichs Heine, Loreley:

Eg veit ekki af hvers konar v÷ldum /ásvo viknandi dapur eg er.

Ef til vill hef­i h÷fundur ReykjavÝkurbrÚfs ßtt a­ nota or­ skßldbrˇ­ur sÝns ˇmengu­, ■vÝ a­ ■au vir­ast lřsa mun betur hug hans og efni brÚfsins.

Fyrsti kafli brÚfsins heitir äŮreytt fyrir tÝmannö. Ůar segir:

VŠntanlega er mest a­ marka ■a­ sem gerist Ý opnum, upplřstum og lř­rŠ­islegum ■jˇ­fÚl÷gum. Varla er nřjabrum lř­rŠ­isins foki­ ˙t Ý ve­ur og vind. Ůetta er glŠnřtt fyrirkomulag. En ■ˇ vir­ist ˇneytanlega ß ■vÝ ■reytueinkenni. Afsta­a stjˇrnmßlamanna Ý lř­rŠ­isl÷ndum er blanda af ßhugaleysi, tortryggni og fullkominni and˙­.á

RÚtt er a­ benda ß or­in: äAfsta­a stjˇrnmßlamanna Ý lř­rŠ­isl÷ndum er blanda af ßhugaleysi, tortryggni og fullkominni and˙­.ö SÝ­ar segir h÷fundur:

Stˇr hluti jar­arb˙a hefur ekki enn fengi­ a­ kynnast lř­rŠ­inu, nema af afspurn. ... MannrÚttindasßttmßlar eru til og manrÚttindadˇmstˇlar, en ■vÝ fer fjarri a­ heimurinn allur l˙ti ■eim. Sumir gera ■a­ meira ß or­i en bor­i, en a­rir alls ekki og komast upp me­ ■a­. En hvernig stendur ß ■vÝ, a­ einmitt ■ar sem lř­rŠ­islegar leikreglur eru Ý hei­ri haf­ar, sÚ ßliti­ ß lei­togunum sem almenningur hefur sjßlfur vali­ svona lÝti­.á

H÷fundur ReykjavÝkurbrÚfsins svarar spurningunni ■annig, a­ almenningi sÚ äl÷ngu or­i­ ljˇst a­ ekkert sÚ a­ markaö or­ lei­toganna.

Lř­rŠ­islegir valdamenn hafa nokkur v÷ld, ■ˇtt misjafnt sÚ eftir l÷ndum. ═ lÚtt - lř­rŠ­isrÝkjum, sem ˇ■arft er a­ nefna, geta v÷ld manna veri­ břsna mikil. Helsta ßstŠ­a ■ess er s˙ a­ jafnvŠgi vantar. Ůa­ skortir ÷fl sem veita valdh÷funum a­hald. Ůar mß nefna ÷fluga stjˇrnarandst÷­u, frjßlsa fj÷lmi­la, gagnsŠja stjˇrnsřslu og ß lokastogi dˇmstˇlana.

Ůetta eru eftirtektarver­ or­ ReykjavÝkurbrÚfs Morgunbla­sins, en ■a­ bla­ hefur ekki talist til frjßlsra fj÷lmi­la. JafnvŠgi Ý stjˇrnmßlum ß ═slandi mß lřsa me­ ■vÝ a­ SjßlfstŠ­isflokkurinn hefur seti­ Ý rÝkisstjˇrn nŠr 55 ßr af 72 ßrum lř­veldistÝmans - e­a nŠr 8 ßr af hverjum 10 ßrum. Hefur enginn flokkur ß Vesturl÷ndum ßtt vi­lÝka fylgi - og v÷ldum a­ fagna og enginn annar flokkur hefur seti­ lengur Ý rÝkisstjˇrn Ý lř­rŠ­islandi. Fylgi SjßlfstŠ­isflokksins Ý al■ingiskosningum hefur lengst af veri­ um 40%, ef undan eru skildar 2009 ■egar flokkurinn fÚkk 23.7% fylgi Ý kj÷lfar Hrunsins sem margir rekja til einkavŠ­ingarstefnu flokksins undir stjˇrn DavÝ­s .

Einu fulltr˙ar fˇlksins Ý kerfinu

┴­ur en h÷fundur ReykjavÝkurbrÚfs Morgunbla­sins vÝkur a­ lokum a­ hinu äˇlř­rŠ­islega sambandi Ý ßlfunniö - Evrˇpusambandinu - segir hann: äEnn sem fyrr eru ■ˇ stjˇrnmßlamenn einu fulltr˙ar fˇlksins Ý kerfinu.ö Ůessi or­ lřsa takm÷rku­um skilningi ß n˙tÝma lř­rŠ­i og gamaldags og ˙reltri afst÷­u. A­ vÝsu er ekki ljˇst vi­ hva­ h÷fundur ß me­ or­inu ästjˇrnmßlamennö, en ■a­ vir­ist merkja fulltr˙ar ß Al■ingi, al■ingismenn og rß­herrar. ═ n˙tÝma lř­rŠ­isrÝki ß almenningur fj÷lmarga fulltr˙a. ═ dag ber a­ nefna forseta ═slands, sem telur mikilsver­asta hlutverk sitt a­ hlusta ß og ■jˇna almenningi, umbo­smann Al■ingis, umbo­smenn barna, sveitarstjˇrnarmenn og kennara, svo nokkur dŠmi sÚu tekin, auk ■ess sem stjˇrnarskrß lř­veldisins og l÷g veita almenningi tryggingu.

Lokaor­ ReykjavÝkurbrÚfs gŠrdagsins skjˇta sÝ­an sk÷kku vi­, a­ enn sem fyrr sÚu stjˇrnmßlamenn einu fulltr˙ar fˇlksins Ý kerfinu. Lokaor­in hljˇ­a ■annig Ý Drottins nafni: äFyrst a­ stjˇrnmßlamenn hafa sjßlfviljugir svipt sig v÷ldum a­ mestu, gerir ■ß nokku­ til ■ˇtt vi­ kjˇsum t.d. PÝrata, sem enginn veit fyrir hva­ standa.ö Ůessi or­ bera svip ■ess sem h÷fundur ReykjavÝkurbrÚfs Morgunbla­sins fordŠmdi Ý upphafi: a­ afsta­a stjˇrnmßlamanna Ý lř­rŠ­isl÷ndum er blanda af ßhugaleysi, tortryggni og fullkominni and˙­.


Nř nafnal÷g

InnanrÝkisrß­uneyti­ hefur kynnt dr÷g a­ frumvarpi til laga um breytingar ß l÷gum um ■jˇ­skrß og almannaskrßningu. Me­ nřjum l÷gum er Štlunin a­ l÷g um mannan÷fn nr. 45/1996 falli ˙r gildi. ═ greinarger­ rß­uneytisins me­ frumvarpinu segir a­ rÚtt sÚ tali­ a­ felldar sÚu ˙r gildi takmarkanir ß nafngj÷f og l÷g­ ßhersla ß, a­ me­ ■vÝ sÚ fullor­num einstaklingum og foreldrum barna gefi­ frelsi til a­ velja n÷fn sÝn og barna sinna. Mannanafnanefnd yr­i l÷g­ ni­ur - enda ˇ■÷rf, eins og segir Ý greinarger­inni.

N÷fn skulu ritu­ me­ bˇkst÷fum Ýslenska stafrˇfsins. Eiginn÷fn skulu vera nafnor­, au­kennd me­ stˇrum upphafsstaf og ßn greinis. SÚ eiginnafn af Ýslenskum uppruna skal ■a­ falla a­ Ýslensku beygingarkerfi, en ■a­ er ekki skilyr­i ef um vi­urkennt erlent nafn er a­ rŠ­a. Uppfylli n÷fn ekki ■essi skilyr­i ■essarar ber Ůjˇ­skrß ═slands a­ hafna skrßningu.

á

Endursko­un laga e­lileg

Ekki er ˇe­lilegt a­ l÷g um mannan÷fn sÚu endursko­u­ vegna breyttra vi­horfa og breyttra a­stŠ­na Ý samfÚlaginu. ═ greinarger­ InnanrÝkisrß­uneytisins segir a­ ß undanf÷rnum ßrum hafi umrŠ­a um mannanafnal÷ggj÷fina veri­ ßberandi Ý samfÚlaginu, me­al annars Ý tengslum vi­ ßkvar­anir Mannanafnanefndar. Hefur ■vÝ sjˇnarmi­i ■vÝ ävaxi­ ßsmeginö, eins og stendur Ý greinarger­inni, a­ rÚttur manna til a­ rß­a sjßlfir n÷fnum sÝnum og barna sinna sÚ rÝkari en hagsmunir samfÚlagsins af ■vÝ a­ takmarka ■ennan rÚtt. I╠ dˇmi HÚra­sdˇms ReykjavÝkur 2013 hafi veri­ byggt ß ■vÝ a­ rÚttur manns til nafns fÚlli undir vernd 71. greinar stjˇrnarskrßrinnar um fri­helgi einkali╠fs. ŮvÝ til stu­nings vÝsa­i hÚra­sdˇmur til dˇmaframkvŠmdar MannrÚttindadˇmstˇls Evrˇpu sem fellt hefur rÚttinn til nafns undir ßkvŠ­i Ý MannrÚttindasßttmßla Evrˇpu, en hu╠n sÚ efnislega samhljˇ­a 71. gr. stjˇrnarskrßrinnar. äAf ■vÝ lei­ir a­ rÚttur til nafns ver­i a­eins takmarka­ur me­ sÚrstakri lagaheimild ef brřna nau­syn ber til vegna rÚttinda annarra annarra, sbr. 3. mgr. 71. gr. stjˇrnarskrßrinnar og 2. mgr. 8. gr. MannrÚttindasßttmßla Evrˇpu,ö eins og segir or­rÚtt Ý greinarger­ InnanrÝkisrß­uneytisins.

á

═slensk nafngiftarhef­

Endursko­un laga er e­lileg vi­ breyttar a­stŠ­ur og rÚttur einstaklinga er afar mikilsver­ur. En til eru fyrirbŠri sem heita hef­, venjur, menning og mßlrŠkt. ŮvÝ ber Ý änřjum l÷gum um ■jˇ­skrß og almannaskrßninguö a­ takmarka rÚtt til nafns me­ sÚrst÷ku ßkvŠ­i til ■ess a­ koma Ý veg fyrir, a­ ■˙sund ßra gamlar nafngiftarvenjur ═slendinga njˇti rÚttarverndar sem eru mikilsver­ur hluti af menningunni. Fela mß Ůjˇ­skrß ═slands a­ gŠta gamallar nafngiftarhef­ar, enda er unnt a­ leita ßlits ┴rnastofnunar e­a ═slensku og menningarsvi­s Hßskˇla ═slands um vafamßl e­a ßgreiningsmßl.

A­ lokum mß benda InnanrÝkisrß­uneytinu ß norsku nafnal÷gin frß 2006, Lov om personnavn, navneloven. L÷gin eru vel skrifu­, sett fram ß einfaldan hßtt og skynsamlega haldi­ ß mßlum. RÚttindi einstaklinga - ekki sÝst barna - eru virt, en um lei­ er teki­ tillit til hef­ar og venju Ý samfÚlaginu.


Ver­ur er verkama­urinn launanna

┴t÷k eru sÝfellt aukast Ý heiminum og ver­a ef til vill ekki umfl˙in vi­ ■ß misskiptingu sem vi­gengst ■egar 5% eiga 95% au­sins og ■eir rÝku ver­a rÝkari og hinir fßtŠku fßtŠkari. Birtingarmynd ■essarar efnahagslegu misskiptingar og ÷rbirg­ar, sem fylgir Ý kj÷lfari­, blasa vi­ hverjum sem vilja sjß alla daga sem gu­ gefur yfir. Ůess vegna ber ÷llu hugsandi, ßbyrgu og viti bornu fˇlki a­ vinna gegn aukinni misskiptingu, gegn auknu ranglŠti og stu­la a­ samfÚlagi sem reist er ß rÚttlŠti, vir­ingu og jafnrÚtti.

═ okkar litla landi eru m÷rgum mislag­ar hendur um ■etta. SÝ­asta dŠmi­ er ˙rskur­ur Kjararß­ sem vaki­ hefur undrun og rei­i ■ar sem notu­ er ägamla gˇ­aö prˇsentureglan sem vir­ist vera rÚttlŠti­ sem Kjararß­ grÝpur til. Fyrir m÷rgum ßrum var reikningskennari fyrir nor­an sem lag­i ■ß spurningu fyrir nemendur sÝna Ý efsta bekk grunnskˇla, hversu margir nemendur vŠru 30% af bekknum. Ůegar Ý sta­ svara­i einn hvatvÝs og kunnßttulÝtill nemandi: ôKennari. Vi­ erum bara 28 Ý bekknum.ö Ătla mŠtti a­ ■essi nemandi a­ nor­an vŠri n˙ forma­ur Kjararß­s.

Fullskipa­ Kjararß­ vir­ist ekki skilja ■a­ sem er a­ gerast Ý Ýslensku ■jˇ­fÚlagi ■ar sem sÝfellt er a­ aukast launamunur ■eirra sem lŠgst hafa launi og t.a.m. hßsettra embŠttismanna - a­ ekki sÚ tala­ um framkvŠmdastjˇra og formenn Ý einkafyrirtŠkjum. Rß­uneytisstjˇrar vinna gott verk og gegna mikilsver­u starfi, en me­ aukinni menntun og aukinni verkaskiptingu innan rß­uneytisins er ßlagi og ßbyrg­ af ■eim lÚtt. S÷mu s÷gu er a­ segja um t.a.m. skˇlameistara. Fyrir 50 ßrum h÷f­u skˇlameistarar engan a­sto­armann. N˙ eru a­sto­armenn skˇlameistara - og rektora vi­ menntaskˇla og framhaldsskˇla margir og verkskipting mikil.

═ l÷gum nr. 47 14. j˙nÝ 2006 er a­ finna starfsreglur sem Al■ingi setti Kjararß­i. Ůar stendur, a­ ävi­ ˙rlausn mßla skal kjararß­ gŠta innbyr­is samrŠmis Ý starfskj÷rum ■eim sem ■a­ ßkve­ur og a­ ■au sÚu ß hverjum tÝma Ý samrŠmi vi­ laun Ý ■jˇ­fÚlaginu hjß ■eim sem sambŠrilegir geta talist me­ tilliti til starfa og ßbyrg­ar ... og ŠtÝ­ taka tillit til almennrar ■rˇunar kjaramßla ß vinnumarka­iö. Ůetta er ekki gert Ý ˙rskur­i Kjararß­s

Me­ ■vÝ a­ nota reglu ■ß, sem Kjararß­ notar - um s÷mu prˇsentt÷lu launahŠkkana allra - endar ■etta me­ ˇsk÷pum eins og allir hugsandi menn sjß. Sem dŠmi mß taka a­ 25% launahŠkkun ß 250 ■˙sund krˇna laun eru 62.500 krˇnur en sama prˇsentuhŠkkun ß einnar milljˇn krˇna laun eru 250.000 krˇnur. SÚ ■essari reglu beitt fimm ßr Ý r÷­, ver­a lŠgri launin or­i­ 610.352 krˇnur, en hŠrri launin - milljˇn krˇna launin - or­in 2.442.188 krˇnur og mismunurinn or­inn 1.831.836 krˇnur Ý sta­ 750.000 krˇna ß­ur. Ůetta gengur ekki. Vonandi setur nřtt Al■ingi, sem margir binda vonir vi­, nřjar starfsreglur fyrir Kjararß­ til a­ tryggja e­lilega launa■rˇun ß vinnumarka­i.


Fyrsta verkefni nřs forseta a­ byggja upp traust

Haft er eftir Ëlafi Ragnari GrÝmssyni, a­ fyrsta verkefni nřs forseta sÚ a­ byggja upp traust. Hvers vegna skyldi ■a­ vera? Spyr sß sem ekki veit!


mbl.is Fyrsta verkefni a­ byggja upp traust
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Stˇrkarlalegt valdaembŠtti, ÷ld jafnrÚttis - ÷ld kvenna

Ůorger­ur Einarsdˇttir, prˇfessor vi­ stjˇrnmßladeild Hßskˇla ═slands, sag­i ß rß­stefnu Ý Hßskˇla ═slands Ý dag, a­ Ý tÝ­ Ëlafs Ragnars GrÝmssonar hef­i embŠtti forseta ═slands or­i­ ästjˇrnkarlalegt valdaembŠttiö. Ůetta eru eftirtektarver­ og lŠrdˇmsrÝk or­.

Ekki er sÝ­ur eftirtektarvert og lŠrdˇmsrÝkt, a­ undanfarin ßr tala konur Ý opinberum embŠttum og ß opinberum embŠttum me­ allt ÷­rum en ästˇrkarlar Ý valdaembŠttumö um ßgreiningsmßl Ý stjˇrnmßlum og vi­skiptum. Sem dŠmi er Lilja D÷gg Alfre­sdˇttir utanrÝkisrß­herra sem talar ■annig, a­ almenningur - vi­ sau­svartur alm˙ginn - skiljum um hva­ er veri­ a­ tala og vi­ hva­ er ßtt - ˇlÝkt fyrrverandi utanrÝkisrß­herra. Anna­ dŠmi er Halla Tˇmasdˇttir forsetaframbjˇ­andi sem talar ■annig, a­ ekki ver­ur um villst, skřr Ý tali sÝnu og skřr Ý sko­unum.

Kaflaskil eru ■vÝ a­ ver­a Ý stjˇrnmßlum ß ═slandi. Ungt og betur mennta­ fˇlk gerir kr÷fu um annars konar umrŠ­u en Ý tÝ­ stjˇrnkarlalegra atvinnustjˇrnmßlamanna eins og stˇrkarlanna Ëlafs Ragnars GrÝmssonar og DavÝ­s Oddssonar Ůa­ eru ■vÝ a­ ver­a kaflaskil Ý stjˇrnmßlum ß ═slandi ß ÷ld skřlausrar kr÷fu um jafnrÚtti ß ÷llum svi­um og fyrir alla - ß ÷ld kvenna sem hafa ali­ upp og kennt kynslˇ­unum Ý ■˙sundir ßra. Konur Ý foruystu.


Ëskřr frambur­ur og skemmtilegar fyrirsagnir

┴berandi er hversu margir, sem koma fram Ý ˙tvarpi og sjˇnvarpi, eru ˇskřrmŠltir. Af m÷rgu er a­ taka, en ■etta ß ekki sÝst vi­ um ■ß sem rŠtt er vi­. Sker Ý■ˇttafˇlk sig nokku­ ˙r, enda er ■vÝ oft miki­ ni­ri fyrir eftir sigra sÝna og t÷p. En ■ulir og frÚttamenn geta bŠtt frambur­ sinn - og raddbeitingu. Flestir ■ulir og frÚttamenn RÝkis˙tvarpsins segja /nÝtÝu/ nÝutÝu, /fˇbotli/ fˇtbolti, /hannbolti/ handbolti, /kauffÚlag/ kaupfÚlag/, /dassgrß/ dagskrß, /mi­kudagur/ mi­vikudagur, /fossdi/ forseti, /hljˇsstjˇri/ hljˇmsveitarstjˇri og jafnvel /kebblÝngar/ KeflvÝkingar. Sams konar breytingar - brottfall - hafa or­i­ Ý m÷rgum ÷­rum mßlum. Ef til vill er ■etta ein af fj÷lm÷rgum breytingum ß mßli sem erfitt er a­ sporna gegn. Danir hafa t.a.m. ekki fari­ varhluta af breytingum ß frambur­i - og or­afor­a. Sem dŠmi mŠtti taka frambur­ ß or­inu Amager, eynni sem liggur vi­ austurstr÷nd Sjßlands. Fyrrum s÷g­u Danir /'amager/. N˙ er frambur­urinn /'ama:/.

Um ßrabil vann Úg ß FrÚttastofu RÝkis˙tvarpsins og hlusta­i ß frÚttasendingar breska ˙tvarpsins BBC og ■řddi og endursag­i frÚttir sem ßliti­ var a­ Šttu erindi vi­ Ýslenska hlustendur. FrÚtta■ulir BBC voru sÚrlega skřrmŠltir og h÷f­u ■Šgilega r÷dd og sem barst vel ß ÷ldum ljˇsvakans. RÝkis˙tvarpi­ ger­i lengi kr÷fu um gˇ­a r÷dd og gˇ­a raddbeitingu og mß nefna ■uli og frÚttamenn frß fyrri tÝ­ sem h÷f­u skřran frambur­ og ■Šgilega r÷dd eins og Ůorsteinn Í. Stephensen, PÚtur PÚtursson, MargrÚt Indri­adˇttir, Jˇhannes Arason, Jˇn M˙li ┴rnason og Ragnhei­ur ┴stu PÚtursdˇttir.

Frßsagnir - ekki sÝst fyrirsagnir bla­a - geta veri­ skemmtilegar og skrřtnar. ═ MBL s.l. fimmtudag stˇ­: äKonur sˇlgnari Ý rafbÝla en karlar.ö Sagnasambandi­ a­ ävera sˇlginn Ýö er a­eins nota­ um fŠ­u, t.d. ävera sˇlginn Ý blßberö. E­lilegra hef­i ■vÝ veri­ a­ segja : äKonur hafa meiri ßhuga ß rafbÝlum en karlar.ö Eitt sinn var fyrirs÷gn Ý gamla DV um ■vera sÝ­u: äStˇ­ ˙t ß sv÷lum og hrˇpa­i nakin". Ef til vill hef­i veri­ e­lilegra a­ hafa a­ra or­ar÷­: äStˇ­ nakin ˙t ß sv÷lum og hrˇpa­i."

Mßlfjˇlur af ■essu tagi eru ■vÝ ekki nřjar af nßlinni. Gamli, gˇ­i Dagur, bla­ okkar Akureyringa, skreytti sig stundum me­ skemmtilegum og skrřtnum fyrirs÷gnum s.s. äSkrei­ til NÝgerÝuö og äLßtnir ■vo bÝla ß nˇttinniö, a­ ekki sÚ tala­ um fyrirs÷gnina: ä═haldi­ bř­ur fram klofi­ Ý Nor­urlandiö. Ënefndur frÚttama­ur RÝkis˙tvarpsins vildi ß sÝnum tÝma segja frß flugslysi ß Atlantshafi og or­a­i ■a­ ■annig: äFlugvÚl frß bandarÝska flugfÚlaginu PanAm fˇrst nor­ur af Azoreyjum Ý gŠr. Ůess er vŠnst a­ allir hafi farist.ö Ůarna hef­i veri­ betra a­ segja: äFlugvÚl frß bandarÝska flugfÚlaginu PanAm fˇrst nor­ur af Azoreyjum Ý gŠr. Ëttast er a­ allir hafi farist,ö ■vÝ a­ sagnarsambandi­ ä■ess er vŠnstö er nota­ Ý jßkvŠ­ri merkinu um ■a­ sem menn vona. Ůess ber svo a­ minnast, a­ allir eiga lei­rÚtting or­a sinna, eins og or­taki­ segir, og ■a­ er mannlegt a­ skjßtlast.


Forsetar eru sameiningartßkn

═ grein Ý laugardagsbla­i FrÚttabla­sins kemst Logi Bergmann a­ ■vÝ, a­ forsetar sÚu ekki sameiningartßkn. Ekki vir­ist greinarh÷fundur vilja kafa dj˙p Ý ■etta mßl og felur sig undir blŠju gamanseminnar.

Ekki Štla Úg a­ gera hlutverki og st÷­u allra forseta heimsins skil Ý ■essum lÝnum. Ůa­ bÝ­ur betri tÝma. EmbŠttisskyldur og sta­a forseta eru hins vegar afar mismunandi. Einkum er sta­a forseta mismunandi eftir ■vÝ hvort Ý landi ■eirra er forsetarŠ­i e­a ■ingrŠ­i. Allir eru forsetar heimsins ■ˇ kalla­ir ■jˇ­h÷f­ingjar Ý landi sÝnu, sem ß heimsmßlinu ensku er kalla­ a­ vera head of state, og allir eiga ■eir a­ ■jˇna ■vÝ hlutverki a­ vera h÷fu­fulltr˙ar rÝkis sÝns (to act as the chief head of state).

┴­ur en n˙verandi stjˇrnarskrß Frakklands var sam■ykkt Ý oktˇber 1958, lřsti Charles de Gaulle, fyrsti forseti fimmta lř­veldisins, hugmyndum sÝnum um hlutverk forseta me­ ■vÝ a­ segja, a­ ■jˇ­h÷f­inginn, forsetinn, Štti a­ vera tßkn ■eirrar sÚrst÷ku Ýmyndar sem Frakkland bŠri Ý sÚr - une certaine idÚe de la France. ═ flestum lř­rŠ­isl÷ndum heims er gert rß­ fyrir ■essu hinu sama: a­ forsetinn sÚ sameiningartßkn rÝkisins.


Spilling og glŠpir birtast Ý m÷rgum myndum

Svik, spilling, misrÚtti og glŠpir birtast Ý m÷rgum myndum.


mbl.is L˙xussnekkjan äAô sko­u­ nßnar
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Kennsla Ý lř­rŠ­islegri hugsun

Hlutverk grunnskˇla

SamkvŠmt l÷gum er hlutverk grunnskˇla - Ý samvinnu vi­ heimilin - a­ stu­la a­ alhli­a ■roska nemenda og ■ßttt÷ku ■eirra Ý lř­rŠ­is■jˇ­fÚlagi Ý sÝfelldri ■rˇun. StarfshŠttir grunnskˇla skulu mˇtast af umbur­arlyndi og kŠrleika, kristinni arfleif­ Ýslenskrar menningar, jafnrÚtti, lř­rŠ­islegu samstarfi, ßbyrg­, umhyggju, sßttfřsi og vir­ingu fyrir manngildi og haga st÷rfum sÝnum Ý samrŠmi vi­ ■arfir nemenda og stu­la a­ alhli­a ■roska, velfer­ og menntun hvers og eins.á

Ůß skal grunnskˇlinn stu­la a­ vÝ­sřni hjß nemendum og efla fŠrni ■eirra Ý Ýslensku mßli, skilning ß Ýslensku samfÚlagi, s÷gu og sÚrkennum, h÷gum fˇlks og ß skyldum einstaklingsins vi­ samfÚlagi­, umhverfi­ og umheiminn. Nemendum skal veitt tŠkifŠri til a­ nřta sk÷punarkraft sinn og a­ afla sÚr ■ekkingar og leikni Ý st÷­ugri vi­leitni til menntunar og ■roska. Skˇlastarfi­ skal leggja grundv÷ll a­ frumkvŠ­i og sjßlfstŠ­ri hugsun nemenda og ■jßlfa hŠfni ■eirra til samstarfs vi­ a­ra, eins og segir Ý gildandi l÷gum um grunnskˇla.

á

Hlutverk framhaldsskˇla

Hlutverk framhaldsskˇla er l÷gum samkvŠmt a­ stu­la a­ alhli­a ■roska nemenda og virkri ■ßttt÷ku Ý lř­rŠ­is■jˇ­fÚlagi, bjˇ­a nßm vi­ hŠfi og b˙a nemendur undir ■ßttt÷ku Ý atvinnulÝfinu og frekara nßm, efla si­fer­isvitund, ßbyrg­arkennd, vÝ­sřni, frumkvŠ­i, sjßlfstraust og umbur­arlyndi, ■jßlfa ■ß Ý ÷gu­um og sjßlfstŠ­um vinnubr÷g­um, jafnrÚtti og gagnrřninni hugsun, kenna ■eim a­ njˇta menningarlegra ver­mŠta og hvetja ■ß til ■ekkingarleitar. Marki­ er ■vÝ sett hßtt Ý grunnskˇlum og framhaldsskˇlum landsins.

FramkvŠmd laganna ßbˇtavant

LÝti­ er hins vegar gert Ý grunnskˇlum og framhaldsskˇlum landsins til ■ess a­ sinna ■essum lagalegu skyldum og Mennta- og menningarmßlarß­uneyti­ hefur ekkert gert til ■ess a­ stu­la a­ ■essu mikilsver­a hlutverki skˇlanna. Kennarar fß enga menntun e­a ■jßlfun Ý ■vÝ a­ stu­la a­ ■ßttt÷ku nemenda Ý lř­rŠ­is■jˇ­fÚlagi Ý sÝfelldri ■rˇun og hvorki er ■essi lagaskylda skipulega flÚttu­ inn Ý nßm nemenda Ý hinum řmsu greinum nÚ heldur er fyrir hendi kennaranßm e­a kennsla Ý lř­rŠ­islegri hugsun og ■ßttt÷ku Ý lř­rŠ­is■jˇ­fÚlagi Ý st÷­ugri ■rˇun.

Nßmsskrß Ý lř­rŠ­i

Brřna nau­syn ber til a­ Mennta- og menningarmßlarß­uneyti­ lßti ■egar Ý sta­ semja nßmsskrß Ý lř­rŠ­i og lř­rŠ­islegri hugsun og sinni ■annig ˇtvÝrŠ­ri lagaskyldu sinni og skˇlanna. Til ■ess a­ gera kennurum kleift kenna lř­rŠ­islega hugsun og lř­rŠ­isleg vi­horf Ý skˇlum og gera nemendum fŠrt a­ taka ■ßtt Ý lř­rŠ­is■jˇ­fÚlagi Ý sÝfelldri ■rˇun, ■arf a­ gefa kennurum kost ß a­ mennta sig sÚrstaklega ß ■essu svi­i. Vel mennta­ fˇlk Ý hßskˇlum landsins er fullfŠrt um a­ taka a­ sÚr ■essa kennslu fyrir kennara ■ar sem rakin vŠri rakin saga, inntak og markmi­ lř­rŠ­is ß Vesturl÷ndum og bent ß rÚttindi - og skyldur almennings og stjˇrnvalda Ý lř­rŠ­isrÝki. ═ kennslunni mŠtti m.a. hafa til hli­sjˇnar ni­urst÷­ur Ůjˇfundarins 2009 og rannsˇknarskřrslu Al■ingis Ý nÝu bindum sem skila­ var 2010 auk ■ess sem miki­ hefur veri­ um lř­rŠ­i skrifa­ undanfarna ßratugi hÚr ß landi og erlendis. Mßli­ ■olir enga bi­.

á


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband